İlginizi Çekebilir
Whatsapp Nedir?
  1. Ana Sayfa
  2. Ekonomi
  3. Türk Lirası

Türk Lirası

Türk lirası nedir? Türk kâğıt paraları hangileridir? Türk Lirası üzerindeki kişiler kimlerdir? Eski Türk paraları hangileridir? Ekonominin belirlenmesinde paranın değeri çok önemli yer arz etmektedir. Bu sebepten ötürü milli paramız olan Türk lirası hakkında tüm merak edilenleri cevapladık. Detaylar haberin devamında.

Türk Lirası Nedir?

Türk lirası nedir ve ne zaman tedavüle girmiştir sorusu çok merak edilmektedir. Bu sebeple bizler de sizin için bu konuyu araştırıp enine boyuna değerlendirdik. Türk lirası tarihi akışında ne gibi merhalelerden geçti ve bu günkü halini nasıl aldı sizler için bu yazımızda konu başlıkları altında değerlendirdik. Türk lirası nedir sorusunun cevabını aslında Türkiye Cumhuriyeti kuruluşundan biraz daha geriye dayandırmak yanlış olmaz. Çünkü Cumhuriyetin ilanından sonra 1925 yılına kadar tedavülde olan paralar bize bunu gösteriyor. İlk Türk banknotları Sultan Abdülmecit zamanında basılmıştır. 1843 yılında basılan bu banknotlar o gün Osmanlı lirası olarak anılmaktaydı.

Cumhuriyetin ilanından sonra tarihler 30 Aralık 1925 tarihini gösterdiğinde TBMM tarafından çıkarılan 701 sayılı kanun ile Osmanlı lirasından vazgeçilerek ilk Türkiye Cumhuriyeti banknotları basılmış ve Türk lirası tarih sahnesindeki yerini almıştır. Türk lirası nedir ve nerelerde geçerli para birimi olarak kullanılmaktadır sorusu da çok önemlidir. Türk lirası Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti tarafından kullanılan, alt biriminin adı kuruş olarak adlandırılan para olarak tanımlanmaktadır. 1931 yılında kurulan Türkiye Cumhuriyet Merkez bankası para basma yetkisi olan tek bankadır. O tarihe kadar merkez bankası olmadığı için Türk Lirası Birleşik Krallık’ da basılmıştır. Türk lirası 1928 yılında Latin harfleri kabul edilmesine rağmen yeniden basımı maliyetli olacağı için 1937 yılına kadar üzerinde Osmanlı Türkçesi olduğu haliyle kullanılmıştır.

Türk kâğıt paraları

Türk kâğıt paraları ilk basımından bu yana toplam dokuz emisyon geçirmiştir. Bu emisyonların her birinde Türk kâğıt paraları hakkında gelişim ve değişim sürecini gözlemlemek mümkündür. İlk emisyon Türk kâğıt paraları 1927 yılında De La Rue adlı Birleşik Krallık firması tarafından basılan kabartmalı kâğıt paralardır. Bu ilk Türk kâğıt paraları daha önce de bahsettiğimiz gibi henüz harf inkılabı gerçekleşmemiş olduğu için Osmanlı Türkçesi ile basılmıştır. Üzerinde Atatürk resmi olan bu paralar 1938 yılına kadar tedavülde kalmıştır. İkinci emisyon Türk kâğıt paraları 1931 yılında para basma yetkisinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na verilmesi üzerine 1937 ve 1944 yılları süresince yine Birleşik Krallık’ da basılmıştır. Ancak bu paraların üzerinde bu sefer hem Atatürk hem de dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün resimleri bulunmaktadır.

Yaşanılan bazı talihsiz olaylar sonucunda 50 kuruşluk, 50 Türk Lirası ve 100 Türk lirası değerindeki banknotları taşıyan İngiliz gemisi battığı için bu paralar hiçbir zaman kullanıma sokulamamıştır. Üçüncü emisyon Türk kâğıt paraları ise 1942 ve 1947 yılları arasında ABD, Almanya ve Birleşik krallıkta bastırılmıştır. Bu paraların tamamında İsmet İnönü’nün resmi bulunmaktadır. Dördüncü emisyon Türk kâğıt paraları ise 1947 ve 1948 yılarında dolaşıma çıkan 10 lira ve 100 liradır. Bunlarda da İsmet İnönü’nün resmi vardır ve ABD’de basılmıştır. Beşinci Emisyon Türk kâğıt paraları ise Demokrat Parti döneminde basılmış olup 1951 ve 1971 yılları arasında kullanılmıştır. Bu paralar 1958 yılında Banknot Matbaası kurulana kadar yine ABD, Almanya ve Birleşik krallıkta basılmış olup ülkemizde basılan ilk Türk kâğıt parası 100 lira olarak tarihe geçmiştir.

Altıncı emisyon Türk kâğıt paraları 1966 ve 1983 yılları arasında basılmıştır. Yedinci emisyon Türk kâğıt paraları 1979 yılında basılmaya başlanmış olup 2002 yılına kadar 36 farklı tertipte basılmıştır. 2006 yılında tedavülden kaldırılan yedinci emisyon paraların hepsi de ülkemizde basılmıştır. Sekizinci emisyon Türk kâğıt paraları ise tarihi öneme sahiptir. Çıkarılan kanunla Türk lirasındaki altı sıfır atılmış ve bu Yeni Türk Lirası 1 Ocak 2005 tarihinde 1 Ocak 2010 tarihine kadar yürürlükte kalmıştır. Dokuzuncu emisyon Türk kâğıt paraları ise   1 Ocak 2009 yılında tedavüle girmiş ve çıkarılan kanunla bir kere 5 Türk lirasının renk değişimi haricinde halen yürürlükte ve dolaşımda olan paralardır.

Türk Lirası üzerindeki kişiler kimlerdir?

Türk lirası üzerindeki kişiler kimlerdir sorusuna cevap verebilmek için bu başlık altında Türk Lirası banknotlarını hakkında bilgi vereceğiz. Öncelikle 5 Türk lirası üzerindeki kişiden bahsedelim. Bu paramızın üzerinde Türk Bilim İnsanı Ordinaryüs Profesör Doktor Aydın Sayılı’nın resmi bulunmaktadır. Ülkemizde bilim tarihçiliğinin yerleşmesine büyük katkısı olmuştur. 10 Türk lirası üzerinde ise Arf Değişmezi’nı bulan Ordinaryüs Profesör Doktor Cahit Arf’in portresi vardır. 20 Türk lirası üzerinde ise Gazi Üniversitesi Rektörlük Binası’nın mimarı olan Mimar Kemaleddin’in portresi vardır.

50 Türk lirası üzerinde ise Türk edebiyatının ilk kadın romancısı olarak bilinen Fatma Aliye Topuz’un portresi bulunmaktadır. 100 Türk lirası üzerinde ise ünlü Türk musikisi üstadı bestekar Itri’nin portresi bulunuyor. 200 Türk lirası üzerinde ise ünlü şair ve mutasavvıf olan Tunus Emre portresi bulunmaktadır. Türk lirası üzerindeki kişiler kimlerdir sorusuna cevaben yazdığımız bu yazıda sizlere faydalı olacağımızı umuyoruz. Türk lirası tarihsel sürecinde değişik tertipler ile basılmış ve en son günümüzdeki halinde ön yüzü Atatürk portresi arka yüzünde de biraz evvel belirtmiş olduğumuz isimler bulunmaktadır.

Eski Türk paraları

Eski Türk paraları esasında çok eski tarihlere dayanıyor olsa da biz bu yazımızda Osmanlı ve Türkiye cumhuriyeti perspektifinden sizlere anlatmaya çalışacağız. Eski Türk paraları denilinde aklımıza madeni paralar gelmektedir. Banknotlar ise bilindiği üzere çok sonraki dönemlerde kullanılmaya başlamıştır. Osmanlı döneminde eski Türk paraları içinde yer alan ilk bakır paralar Osman Bey döneminde kullanılmıştır. Daha sonra oğlu Orhan Bey döneminde de ilk gümüş para bastırılmıştır. Tarihsel açıdan eski Türk paraları çok büyük önem arz etmektedir. Eski Türk paraları incelenerek devletin gücü hakkında da veriler elde edilebilmektedir. I. Bayezid döneminde eski Türk paraları akçe adını aldı. Daha sonraki dönemde de Fatih Sultan Mehmet Han tarafından ilk altın Türk paraları kullanılmaya başlanmıştır. Sonraki dönemlerde altın ve gümüş madeni paralar kullanılagelmiş ve ilk kâğıt paramız da sultan Abdülmecit döneminde basılmıştır. Bu para 1925 yılına kadar tedavülde kalan bir banknot olarak tarihe geçmiştir.

Eski Türk paraları daha sonra ilki Osmanlıca basılıp 1937 yılına kadar tedavülde kalan Türk liraları olmuş ve sonraki dönemlerde de değişim süreçleri birbiri ardına gelerek farklı merhaleler atlatmıştır. Eski Türk paraları ve günümüz arasında hem paranın statüsü hem de kullanım şeklinde değişimler yaşanmış, milli ve global ölçekli para piyasaları oluşmuştur. Günümüzde döviz denilen yabancı paralar alınıp satılan bir meta bir mal halini de almıştır. Eski Türk paralarının günümüze kadar ki yolculuğu halen kullandığımız Türk Lirası banknotları ve alt birimi olan madeni kuruşlar olarak devam etmektedir. Para tarihimiz oldukça zengin ve kökleri Orta Asya bozkırlarına dayanan yapıya sahiptir. Bu sebeple de eski Türk paraları ve tarihsel süreci de hem para piyasalarını inceleyenler hem de tarih meraklıları için oldukça büyük bir önem arz etmektedir.

Yorum Yap

Yorum Yap